Odtworzenia partytur Krzysztofa Pendereckiego ze spektakli Teatru Lalek Arlekin

Muzyka teatralna i filmowa K. Pendereckiego baner 1

Coś dla wielbicieli naszego teatru i... muzyki Krzysztofa Pendereckiego, którego mało znane dotąd szerokiej publiczności kompozycje, można teraz przesłuchać na specjalnym portalu internetowym "Muzyczny ślad Krakowa". W ramach projektu pod tą nazwą, realizowanego przez Krakowskie Forum Kultury, z archiwalnych partytur odtworzono muzykę skomponowaną przez artystę w kilku polskich teatrach. W projekcie nagraniowym wzięła udział Orkiestra Akademii Beethovenowskiej pod dyrekcją Macieja Tworka, asystenta profesora, oraz chór Cracow Singers i soliści: Annika Mikołajko i Jacek Wróbel.

Jest wśród nich i kompozycja pochodząca z archiwum naszego teatru, napisana do spektaklu "O krasnoludkach i sierotce Marysi" w reż. Ireny Wojutyckiej, która miała swoją prapremierę 27 listopada 1957 roku, a także muzyka do naszych "Przygód warszawskiego misia" z 1958 roku.

Więcej o projekcie i wszzystkich nagraniach  można przeczytać na stronie www.muzycznyslad.pl

O krasnoludkach i sierotce Marysi (Maria Konopnicka)
reż. Irena Wojutycka, muz. Krzysztof Penderecki
Premiera: 27 listopada 1957 r.
Miejsce premiery: Teatr Lalek Arlekin, Łódź
Baśń Marii Konopnickiej wyreżyserowana przez Irenę Wojutycką to jedna z pierwszych inscenizacji teatralnych, do których muzykę napisał Krzysztof Penderecki. Spektakl zainaugurował sezon artystyczny 1957/1958 Teatru Lalek Arlekin w Łodzi, zapoczątkował także wieloletnią współpracę kompozytora z tą sceną. Irena Wojutycka dokonała adaptacji utworu Konopnickiej wspólnie z Henrykiem Rylem, ówczesnym dyrektorem naczelnym i artystycznym łódzkiej sceny. Scenografię zaprojektowała Zofia Gutkowska. Spektakl łączył konwencję teatru marionetkowego z żywym planem. Wszystkie postaci krasnoludków ukazane zostały jako lalki (ich rysunki pojawiły się w bogato ilustrowanym programie spektaklu). W rolę tytułową wcieliła się Liliana Ochmańska, „jedna z bardziej oryginalnych aktorek teatru lalek w epoce jego wzrostu i jego pełnej dojrzałości” (H. Jurkowski, Moje pokolenie, Łódź 2006). Towarzyszyli jej: Halina Nańkowska, Barbara Borkowska, Janusz Galewicz, Anna Golewska, Jósef Kaczorowski, Halina Niedźwiedzka, Maria Sikorska, Ryszard Sikorski, Magdalena Śniady, Stanisław Witecki. Współpraca Krzysztofa Pendereckiego z Ireną Wojutycką objęła w sumie trzy spektakle – przed łódzką realizacją powstało przedstawienie Czarodziejski garnek (1957) w Teatrze Lalek Banialuka w Bielsku-Białej, a następnie spektakl Pająk (1959) w Śląskim Teatrze Lalki i Aktora „Ateneum” w Katowicach.

Charakterystyka muzyki:
Muzyka do sztuki Marii Konopnickiej obejmuje 27 utworów na kameralny skład instrumentalny: flet, dwa klarnety, fagot, perkusję i fortepian. Kompozytor nie oznaczał poszczególnych fragmentów tytułami, wyjątek stanowi jedynie część czwarta – króciutki, skoczny Marsz Skrobka (tę postać grał w premierowym spektaklu Ryszard Sikorski). Muzyka Pendereckiego do spektakli lalkowych pełniła najczęściej funkcję ilustracyjną – towarzyszyła działaniom postaci, sygnalizowała ważne momenty, akcentowała zwroty akcji, budowała nastrój poszczególnych scen, wreszcie czyniła narrację przedstawienia bardziej dynamiczną. W spektaklu O krasnoludkach i sierotce Marysi warstwa dźwiękowa zaskakuje swą różnorodnością: momentami brzmi niepokojąco i złowieszczo, innym razem charakteryzuje ją żartobliwy, lekki ton.
W instrumentacji prym wiodą flet i fagot. Poszczególne części uzupełnia kompozytor przetworzonymi muzycznymi cytatami, nawiązującymi do znanych melodii dziecięcych i tradycyjnych piosenek. Uwagę zwraca ciekawa harmonia – dużo tu dysonansów i zwrotów harmonicznych odbiegających od standardu prostych, melodyjnych utworów dla dzieci, jakimi często wypełniane są spektakle lalkowe.
Magdalena Figzał-Janikowska

Przygody warszawskiego misia (Kazimiera Jeżewska)
reż. Stanisław Ochmański, muz. Krzysztof Penderecki
Premiera: 6 września 1958 r.
Miejsce premiery: Teatr Lalek Arlekin, Łódź
Przygody warszawskiego misia to trzeci spektakl Stanisława Ochmańskiego zrealizowany we współpracy z Krzysztofem Pendereckim i drugi wystawiony na scenie Teatru Lalek Arlekin w Łodzi. Przedstawienie zainaugurowało sezon teatralny 1958/1959. Utwór Kazimiery Jeżewskiej, polskiej tłumaczki, poetki i autorki licznych adaptacji scenicznych dla dzieci, to opowieść o krnąbrnym misiu, który opuszcza warszawskie ZOO wraz ze swą przyjaciółką Zosią, aby zakosztować wolności i przygody. Na kanwie tej historii Ochmański stworzył spektakl lalkowy.
Scenografię i lalki do tej inscenizacji zaprojektowała Zofia Gutkowska, a w obsadzie znaleźli się: Elżbieta Janiszewska, Anna Słonecka, Barbara Szymańska oraz Ignacy Zawadzki. Muzykę Krzysztofa Pendereckiego z tego przedstawienia wykorzystał po dziesięciu latach Henryk Ryl, realizując nową wersję sztuki na tej samej scenie w 1968 roku. Współpraca Stanisława Ochmańskiego z Krzysztofem Pendereckim objęła w sumie dziesięć realizacji i trwała do 1963 roku.

Charakterystyka muzyki:
Muzyka do sztuki Marii Konopnickiej obejmuje 27 utworów na kameralny skład instrumentalny: flet, dwa klarnety, fagot, perkusję i fortepian. Kompozytor nie oznaczał poszczególnych fragmentów tytułami, wyjątek stanowi jedynie część czwarta – króciutki, skoczny Marsz Skrobka (tę postać grał w premierowym spektaklu Ryszard Sikorski). Muzyka Pendereckiego do spektakli lalkowych pełniła najczęściej funkcję ilustracyjną – towarzyszyła działaniom postaci, sygnalizowała ważne momenty, akcentowała zwroty akcji, budowała nastrój poszczególnych scen, wreszcie czyniła narrację przedstawienia bardziej dynamiczną. W spektaklu O krasnoludkach i sierotce Marysi warstwa dźwiękowa zaskakuje swą różnorodnością: momentami brzmi niepokojąco i złowieszczo, innym razem charakteryzuje ją żartobliwy, lekki ton.
W instrumentacji prym wiodą flet i fagot. Poszczególne części uzupełnia kompozytor przetworzonymi muzycznymi cytatami, nawiązującymi do znanych melodii dziecięcych i tradycyjnych piosenek. Uwagę zwraca ciekawa harmonia – dużo tu dysonansów i zwrotów harmonicznych odbiegających od standardu prostych, melodyjnych utworów dla dzieci, jakimi często wypełniane są spektakle lalkowe.
Magdalena Figzał-Janikowska